Η Andrienne Rich είναι μία από τις πιο δημοφιλείς και πολυδιαβασμένες ποιήτριες του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Μπορεί στην Ελλάδα να μην κυκλοφορεί καμία από τις δεκαεννέα ποιητικές συλλογές της, ποιήματά της όμως βρίσκονται σκόρπια στο Διαδίκτυο. Εκτός από ποιήτρια, είναι οξυδερκής θεωρητικός του φεμινιστικού κινήματος, στρατευμένη φεμινίστρια και η ίδια από τις αρχές της δεκαετίας του '70.
Η Rich γεννήθηκε το 1929 στη Βαλτιμόρη. Το 1951, φοιτήτρια ακόμη στο κολέγιο Ράντκλιφ, εξέδωσε την πρώτη ποιητική συλλογή της, A Change of World, για την οποία τιμήθηκε με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή του πανεπιστημίου Γέιλ, κατόπιν σύστασης του Γ.Χ. Ωντεν. Το βιβλίο κυκλοφόρησε με εισαγωγή του Ωντεν, η οποία θεωρείται μνημείο ανδρικής συγκαταβατικότητας προς μια νέα ποιήτρια. Στις αρχές της δεκαετίας του '50, παντρεύτηκε τον καθηγητή του Χάρβαρντ, Αλφρεντ Κόνραντ, με τον οποίο απέκτησε τρεις γιους. Οι οικογενειακές υποχρεώσεις την απομάκρυναν για κάποιο διάστημα από το γράψιμο, αλλά το 1963 επανήλθε με το Snapshots of a Daughter-In-Law, τη συλλογή που την έκανε διάσημη στις ΗΠΑ. Η ποίησή της είχε αρχίσει να αποκτάει ένα πιο προσωπικό χαρακτήρα και η γλώσσα της να γίνεται πιο χαλαρή κι ανεπίσημη.
Το 1966, μετακόμισε οικογενειακώς στη Νέα Υόρκη, όπου αναμείχθηκε ενεργά στο αντιπολεμικό κίνημα, το κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων και στο ριζοσπαστικό φεμινισμό. Η πολιτικοποίησή της αντικατοπτρίζεται στην ποίησή της, η οποία εστιάζει κυρίως στον ρόλο της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, χωρίς να αδιαφορεί για τον ρατσισμό, την ομοφοβία και τον αντισημιτισμό. Το 1970, εγκατέλειψε τον σύζυγό της, ο οποίος αυτοκτόνησε λίγο αργότερα. Το 1973, κυκλοφόρησε τη συλλογή Diving into the Wreck, για την οποία τής απονεμήθηκε το National Book Award. Το παρέλαβε μαζί με τις συνυποψήφιές της, Αλις Γουόκερ και Ωντρι Λορντ, στο όνομα όλων των γυναικών που εξαναγκάζονται στη σιωπή. Εκτοτε, τιμήθηκε με πολλά βραβεία ακόμη για το ποιητικό της έργο και την πολιτική της στάση, αν και το 1997 αρνήθηκε να παραλάβει το Εθνικό Αριστείο Τεχνών της κυβέρνησης Κλίντον, με τη δήλωση: «Δεν μπορώ να δεχτώ ένα βραβείο από τον πρόεδρο Κλίντον ή τον Λευκό Οίκο διότι το νόημα της τέχνης, όπως το καταλαβαίνω εγώ, είναι ασυμβίβαστο με την κυνική πολιτική της σημερινής κυβέρνησης».
Το 1986, έγραψε το πιο σημαντικό θεωρητικό βιβλίο της, με τίτλο Of Woman Born: Motherhood as Experience and Institution (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη ως Γέννημα Γυναίκας: Η μητρότητα σαν εμπειρία και θεσμός, μτφρ. Αγγ. Βερυκοκάκη-Αρτέμη). Το 1976 παραδέχτηκε ανοιχτά ότι είναι λεσβία, και έκτοτε ζει μαζί με τη σύντροφό της, την ποιήτρια, μυθιστοριογράφο και ακαδημαϊκό, Μισέλ Κλιφ.
XIII (Αφιερώσεις)
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα
αργά, λίγο πριν φύγεις από το γραφείο
με το δυνατό κίτρινο σποτάκι και το παράθυρο που σκοτεινιάζει
μέσα στο λήθαργο ενός κτιρίου που 'χει ησυχάσει
πολύ μετά την ώρα αιχμής. Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα
όρθια σ' ένα βιβλιοπωλείο μακριά απ' τον ωκεανό
μια γκρίζα μέρα της πρώιμης άνοιξης, με τις αραιές νιφάδες να χορεύουν
στις αχανείς πεδιάδες που απλώνονται γύρω σου.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα
σ' ένα δωμάτιο όπου έχουν συμβεί πολλά που δεν αντέχεις
τα σκεπάσματα σπείρες ακίνητες στο κρεβάτι
και η ανοιχτή βαλίτσα μιλάει για αναχώρηση
αλλά εσύ δεν μπορείς ακόμα να φύγεις. Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα
καθώς το υπόγειο τρένο κόβει ταχύτητα και πριν ανεβείς
τρέχοντας τις σκάλες
προς ένα καινούργιο είδος αγάπης
που η ζωή ως τώρα δεν σου 'χε επιτρέψει.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα δίπλα στο φως
που ρίχνει η τηλεόραση καθώς εικόνες χωρίς ήχο γλιστρούν σπασμωδικά
κι εσύ περιμένεις το δελτίο ειδήσεων για την ιντιφάντα.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα σε μια αίθουσα αναμονής
που τη μοιράζεσαι με ξένους,
καθώς οι ματιές σας σμίγουν και τραβιούνται αμήχανα.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα κάτω απ' τις λάμπες φθορισμού
στην ανία και την αγγαρεία των νέων που δεν μετράνε,
κι ούτε οι ίδιοι μετρούν τον εαυτό τους, από πολύ μικροί. Ξέρω
διαβάζεις αυτό το ποίημα με όραση που χάνεται, οι χοντροί
φακοί μεγεθύνουν τούτα τα γράμματα πέρα από κάθε νόημα αλλά εσύ συνεχίζεις
γιατί ακόμα και το αλφάβητο είναι πολύτιμο.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα καθώς πηγαινοέρχεσαι δίπλα στην κουζίνα
ζεσταίνοντας γάλα, μ' ένα μωρό στον ώμο που κλαίει, ένα βιβλίο
στο χέρι
γιατί η ζωή είναι σύντομη κι εσύ διψάς πολύ.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα που δεν είν' στη γλώσσα σου
μαντεύοντας λέξεις ενώ άλλες σε σπρώχνουν να συνεχίσεις
και θέλω να μάθω ποιες λέξεις είν' αυτές.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα στήνοντας αυτί για κάτι, διχασμένη
ανάμεσα σε πίκρα και ελπίδα
επιστρέφοντας στο καθήκον που δεν μπορείς να αρνηθείς.
Ξέρω διαβάζεις αυτό το ποίημα γιατί δεν έχει μείνει τίποτα άλλο να διαβάσεις
εκεί που προσγειώθηκες, ολόγυμνη όπως είσαι.
Υποψήφιοι Μετανάστες Παρακαλώ Σημειώστε
Είτε θα περάσετε
αυτή την πόρτα,
είτε δεν θα την περάσετε.
Αν την περάσετε
υπάρχει πάντα ο κίνδυνος
το όνομά σας να θυμάστε.
Τα πράγματα θα σας κοιτούν δυο φορές
θα πρέπει να τα κοιτάτε κι εσείς
και να τ' αφήνετε να συμβούν.
Αν δεν την περάσετε
είναι πιθανό
να ζήσετε με αξιοπρέπεια
να διατηρήσετε τις απόψεις σας
να κρατήσετε τη θέση σας
να πεθάνετε γενναία
αλλά πολλά θα σας τυφλώσουν
πολλά θα σας ξεφύγουν
με τι κόστος, άραγε` ποιος ξέρει;
Η πόρτα η ίδια
Δεν υπόσχεται τίποτα.
Είναι απλώς μια πόρτα.
Γυναίκες
Οι τρεις αδελφές μου κάθονται
σε βράχους μαύρου οψιανού
Πρώτη φορά, σ' αυτό το φως, μπορώ να δω ποιες είναι.
Η πρώτη μου αδελφή ράβει στολή για την παρέλαση.
Θα πάει ντυμένη Διάφανη κυρία
με όλα τα νεύρα ορατά κάτω από το δέρμα.
Η δεύτερη αδελφή μου μαντάρει,
τη ραφή στην καρδιά της που δεν γιατρεύτηκε ποτέ,
Κι ελπίζει να μαλακώσει, επιτέλους, κείνο το σφίξιμο στο στήθος.
Η τρίτη αδελφή μου ατενίζει
το άπλωμα στα δυτικά μιας φλούδας σκουροκόκκινης πέρα μακριά στη θάλασσα.
Οι κάλτσες της έχουν σκιστεί αλλά είναι όμορφη.
hildapap@otenet.gr
ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ: http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=428
