Εχετε μια πολυποίκιλη συγγραφική παραγωγή που συμπεριλαμβάνει 14 ποιητικές συλλογές, πεζά, παραμύθια για μεγάλους και μικρούς, ακόμη και μεταφράσεις...
Η ιστορία αυτή, εφόσον χάνεται στα βάθη του περασμένου αιώνα, είναι πλέον ανεκδοτολογικού χαρακτήρα - και να μην ήταν, βεβαίως, εγώ θα την έκανα: Η Π.Π., λοιπόν, άρχισε, όπως και όλοι οι λαοί στην αυγή της ιστορίας τους, με ποίηση. Και μη έχοντας ανακαλύψει ακόμη τη γραφή, όπως και όλοι οι λαοί στην αυγή της ιστορίας τους, κατέφυγε κι εκείνη στην προφορική ποίηση. Το πρώτο της στιχούργημα πάντως ήταν ήδη προχωρημένο καθώς είχε έντονο σουρεαλιστικό χαρακτήρα και πρόδιδε ικανότητα παρατήρησης, πρώιμη βαθιά γνώση του περιβάλλοντος κόσμου καθώς και μια παράξενη, έντονη αίσθηση απώλειας. Ηταν το εξής: Ούτε χέρι ούτε πόδι / ούτε αρνί ούτε χταπόδι. (Το ντοκουμέντο αυτό σώζεται, καταγεγραμμένο με το χέρι της γιαγιάς της, σε ιστορικό επιστολικό δελτάριο σταλμένο από τη Μύκονο στη Μακρόνησο, με τη διευκρίνιση: Η κόρη σου μίλησε επιτέλους! Και είπε αυτά.)
Μετά, τα πράγματα ακολούθησαν τη φυσιολογική τους εξέλιξη. Η Π.Π. ανακάλυψε πρώτα τη φωτιά και κάηκε, μετά τον τροχό κι έπεσε από το ποδήλατο, μετά τη ζωγραφική και λερώθηκε, μετά τη μουσική και την έδειραν και, τέλος, τη γραφή και την ανάγνωση, στις οποίες και μπόρεσε να παραμείνει πιστή μέχρι σήμερα - εφόσον αυτές είναι οι μόνες μοναχικές ενασχολήσεις που ούτε κάνουν θόρυβο ούτε λερώνουν. Την πρώτη της ποιητική συλλογή την εξέδωσε νωρίτατα, ούσα ακόμη μαθήτρια Γυμνασίου (με τα χρήματα και το όνομα της προαναφερθείσας γιαγιάς της), άργησε όμως να εκδώσει τα πρώτα της παραμύθια. Το έκανε μόνον αφού είχε ήδη πάρει το πτυχίο της Φιλοσοφικής. (Παρ' όλ’ αυτά, και πάλι ήταν νωρίς για κάτι τέτοιο: το να γράφουν και βιβλία δήθεν για παιδιά οι δήθεν σοβαροί ποιητές θα γινόταν μόδα τον επόμενο αιώνα...).
Ποιες είναι οι βασικές επιρροές από την αρχή της ποιητικής σας πορείας ως τα πρόσφατα "Χίλια Φύλλα": Με άλλα λόγια, ποιους ποιητές διαβάζατε και είπατε ότι θα θέλατε να γράψετε σαν κι αυτούς, αν ισχύει βεβαίως κάτι τέτοιο;
Σε όλη τη διάρκεια της θητείας μου στο Δημοτικό συνέχισα να γράφω στιχουργήματα - εφάμιλλα των «ποιημάτων» που κοσμούσαν τα Αναγνωστικά μου... Συχνά με βγάζαν στην πρωινή προσευχή στην αυλή του σχολείου να τα διαβάζω στα πλήθη (π.χ.: Κύπρο μας θα σε πάρουμε, μακάρι με λιθάρια / γιατί είμαστε ελληνόπουλα, γενναία παλικάρια!). Η πρώτη μου όμως επαφή με πραγματική ποίηση έγινε στα δώδεκά μου, κατά τη διάρκεια μιας βαρετής οικογενειακής επίσκεψης, όπου εγώ ξεγλίστρησα από ένα βαρετό σαλόνι σε παρακείμενο γραφείο γεμάτο βιβλιοθήκες. Ψάχνοντας κάτι να διαβάσω να περάσει η ώρα, διάλεξα τον «Λυρικό Βίο». Μάλλον με εντυπωσίασε στο εξώφυλλο το ιδιαιτέρως ποιητικό πορτρέτο του Αλαφροΐσκιωτου (που τότε δεν ήξερα ακόμη ότι ήταν ο πνευματικός μου παππούς). Ωσπου να με αναζητήσουν και να με μαζέψουν, πρόλαβα να διαβάσω αρκετά. Θυμάμαι ότι είχα νιώσει μεγάλη έξαψη: περηφάνια -σα να τα είχα γράψει εγώ αυτά τα ποιήματα- αλλά και στεναχώρια - θα τα ήθελα λίγο λιγότερο «μεγαλόστομα». Επιστρέφοντας στο σπίτι είχα αποφασίσει ότι «κι εγώ θα γράψω έτσι - αλλά καλύτερα!». Τα διαβάσματα που ακολούθησαν ήταν κι αυτά λίγο-πολύ τυχαία, κι άλλα λιγότερο, άλλα περισσότερο μοιραία. Για παράδειγμα, στα δεκατρία διάβασα Λειβαδίτη: Ηταν πατέρας μιας κοπελίτσας που πήγαινε στο ίδιο σχολείο με μένα, αλλά σε άλλο τμήμα (και δεν ήξερα ακόμη ότι είχε υπάρξει και συσκηνίτης με τον δικό μου πατέρα). Με επηρέασε πολύ. Το πρώτο μου βιβλίο, ποιήματα σοσιαλιστικού ρεαλισμού με ελάχιστες μεταφυσικές ανταύγειες, οφείλεται στην ανάγνωση των δικών του «νεαρών» ποιημάτων. Τον πραγματικά μεγάλο ποιητή Λειβαδίτη τον ανακάλυψα πολύ αργότερα, και τον αγάπησα εκ νέου. Σεφέρη πάλι, διάβασα στα δεκατέσσερα: μια άλλη συμμαθήτριά μου έφερε στην τάξη ένα πακέτο με καμιά δεκαριά αντίτυπα από τα «Ποιήματα» που κάποιος πελάτης το είχε ξεχάσει στο ταξί του πατέρα της, και μας τα μοίρασε. Ο Σεφέρης δεν με άγγιξε καθόλου, τον βρήκα «στεγνό», χωρίς πρασινάδα. (Κι αυτόν τον ανακάλυψα εκ νέου αργότερα - δυστυχώς πολύ αργά γι' αυτόν, γιατί είχα ήδη ανακαλύψει τον Ελιοτ...). Την ίδια περίπου εποχή διάβασα Βάρναλη και Σολωμό (με συγκίνηση αλλά και συγκατάβαση) και Παλαμά (νιώθοντας έντονη απώθηση). Η ποιητικότητα του Ρίτσου, στην πρώτη επαφή, χάθηκε κάτω από την πληθωρικότητά της. Εξακολουθώ όμως να ψάχνω αυτό το πλούσιο υλικό... Πάντως, η μεγάλη αποκάλυψη για μένα ήρθε με την ανακάλυψη του Ελύτη: Διάβασα το «Αξιον Εστί» στη Θεσσαλονίκη, στο σπίτι της εξαδέλφης μου - στο πρώτο ταξίδι που έκανα μόνη μου - ήμουν πια 16 χρονώ. Συγκλονίστηκα. Εφερα πίσω στην Αθήνα το βιβλίο ολόκληρο μέσα στο κεφάλι μου. Την επομένη, ώρα Θρησκευτικών στο σχολείο, ξέσπασα ξαφνικά σε κλάματα (σημ.: δεν κλαίω ποτέ). Με έβγαλαν από την τάξη νομίζοντας ότι κάτι έχω πάθει. Αντε τώρα να τους εξηγήσεις ότι είχες φλασιά έναν στίχο: Αγγίζεις το νου μου και πονεί το Βρέφος της Άνοιξης / Τιμωρείς το χέρι μου και στα σκότη λευκαίνεται! Να τους εξηγήσεις πως εκείνη τη στιγμή σου είχε αποκαλυφθεί η αποστολή και η μοίρα του Ποιητή... Στον Ελύτη οφείλω όλα μου τα επόμενα βιβλία - καθώς κι αυτά που δεν έχω γράψει ακόμη...
Τι θα λέγατε πως χαρακτηρίζει την ποίησή σας, πώς θα μπορούσε να τιτλοφορείται;
Υπονοώ περισσότερα απ' όσα / Μπορώ να φανταστώ:/ Γράφω. (στίχος μου από το «Αυτός Εγώ» (Τραμ 1978)
Διαβάζοντας την πρόσφατη συλλογή σας "Τα χίλια φύλλα" είχα την αίσθηση πως οι αναγνώστες θα αναγνωρίσουν την ποιήτρια Παυλίνα Παμπούδη όπως κι όλα τα στοιχεία που αγάπησαν στην ποίησή της όλα αυτά τα χρόνια. Αραγε, κατά πόσο ο σύγχρονος, νέος αναγνώστης μπορεί να γνωρίσει την Παυλίνα Παμπούδη μέσα από αυτή...
Νομίζω πως είναι η ωριμότερή μου συλλογή - φυσικό δεν είναι εφόσον είναι η πιο πρόσφατη; Οι παλαιοί αναγνώστες μπορούν να με αναγνωρίσουν σ' αυτήν -είμαι μάλλον συνεπής-, και οι νέοι, αν θέλουν, να με γνωρίσουν... Να πώς την «παρουσιάζω»: Αυτό το βιβλίο έχει ανάμεσα στις σελίδες του τέσσερις «οικογένειες» φύλλων από διαφορετικές συνομοταξίες, τέσσερις ετεροθαλείς ενότητες. Στεγάζει ποιήματα που γράφτηκαν κατά τα τελευταία 7 χρόνια, κατά το νόμιμο διάστημα για την ολοκλήρωση κάποιου κύκλου (έρωτα, ανανέωσης των κυττάρων, πένθους)... Ποιήματα που γράφτηκαν όπως πρέπει να γράφονται τα ποιήματα, «δύσκολα και απρόθυμα». Πάντως, στα ποιήματα δεν υπάρχει χρόνος: ο χρόνος είναι διάτρητος και διαπερατός, ο λόγος πηγαινοέρχεται υφαίνοντας ανάμεσα στο συνεχή ενεστώτα και στον αόριστο, σ' ένα διαρκές παρόν. Αφού όμως σε κάθε κύκλο γίνεται κανείς εκ νέου «εφευρέτης της ψυχής του», το βιβλίο αρχίζει με ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Τότε / Παρασκευή ίσως / Μ' έκοψαν πάλι / Πρόχειρα παιδί από χρόνο: Σταυρό από πεντάλφα /Βαφτιστικά λουστρίνια από μαύρο ζώο /Φιόγκο από μυαλό /Φόρεμα άλλο μέγεθος / Λόγια πετούμενα /Χεράκια παγωμένα με μολύβι / Επρεπε γρήγορα να μεγαλώσω πάλι /Δε χωρούσα στο χαρτί μου / Επρεπε να γυρίσω το χαρτί / Πίσω στο δέντρο / Με τις δέκα κατευθύνσεις των κλαδιών / Επρεπε / Ζωντανό / Να μοιραστώ στα φύλλα. Ανάμεσα στο πρώτο και στο τρίτο μέρος, προφυλαγμένο, βρήκε τη θέση του το ΧΡΟΝΙΚΟ, το χρονικό της απώλειας. Ενα εκτεταμένο ποίημα, μια περιγραφή θανάτου λεπτό προς λεπτό, όπως θα έλεγε ένας ρεπόρτερ. Αρχίζει: Ανίδεος συνέχιζε / Σαν το κομμένο άνθος να ελπίζει /Από την άλλη την πλευρά / Γυάλινου χρόνου ότι ζει / Ομως / Διαθλώμενος σε μακριές σιωπές
Ανίδεος / Στην αιωνιότητα / Εθιζόταν- Και κλείνει: Η σκέψη του διασπά την κρύπτη της / Ουά, ουαί / Μωρό ταυτόχρονα και γέρος / Κλάμα αιχμηρό / Το εγώ / Διαπερνάει το δονούμενο κενό / Συλλογισμοί από σκοτάδι ατόφιο / Αβάσταχτοι / Βουλιάζοντας αργά / Τα ορατά / Εξαφανίζουν / Φυτρώνουν, μεγαλώνουν / Κόκκινα ξανά τα γένια του / Τόσο νεκρός / Καθώς οι ερωτήσεις έχουν λείψει όλα είναι η απάντηση- Το τρίτο μέρος του βιβλίου το ηρεμούν με την παρουσία τους μερικά μισοεξημερωμένα κατοικίδια: το ΠΟΥΛΙ ΠΟΙΗΜΑ, το ΨΑΡΙ ΠΟΙΗΜΑ το ΖΩΟ ΠΟΙΗΜΑ, το ΠΟΥΛΙ ΠΟΙΗΜΑ. Και, βέβαια, μερικές σκέψεις για τη φύση (και τη μοίρα) των ποιημάτων: Λοξά πατήματα πουλιών / Ιερογλυφικά / Στην άμμο /Ποιήματα / Ομοιωματικά / Ομοιωματικά / Ομοιωματικά / Ανεμος- Και η τελευταία ενότητα στεγάζει κάποια μεμονωμένα ποιήματα, ΑΔΕΣΠΟΤΑ ΤΗΣ ΕΞΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ...
Εχετε και την ιδιότητα της ζωγράφου, επίσης. Θα ήθελα να μου πείτε πώς αυτή σας η ενασχόληση επηρεάζει ή και συνδέεται με την ποίησή σας.
Πάντα έλεγα ότι όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη, εννοώντας το ζητούμενο του καθενός, π.χ. την αυτογνωσία... Ολοι οι τρόποι έκφρασης έχουν κοινή πηγή και κατεύθυνση. Είναι θέμα στιγμής ή συγκυριών το τι θα επιλέξεις ή τι θα σε επιλέξει για να προχωρήσεις... Φυσικά πρέπει να έχεις εντοπίσει νωρίς τις δυνατότητές σου και να έχεις καλλιεργήσει τις δεξιότητές σου – για να μπορέσεις να κάνεις χρήση. Εγώ καλλιέργησα εξίσου και τις δυο μου δεξιότητες - για να καταφεύγω στη μια όταν η άλλη μου κάνει τη δύσκολη. Εχω γράψει χιλιόμετρα, και άλλα τόσα έχω ζωγραφίσει. Φαίνεται όμως ότι αυτή τη δεύτερη τέχνη την ασκούσα πάντα με κάπως μεγαλύτερη μυστικότητα και μυστικοπάθεια. Με αποτέλεσμα να έχω εκδώσει πάρα πολλά βιβλία, να έχω εκτεθεί με τα γραπτά μου πολλές φορές, αλλά να κάνω την πρώτη μου έκθεση ζωγραφικής μόλις φέτος! Είπαμε, όμως, ο χρόνος είναι σχετικός και άσχετος... Η έκθεση που συνδυάστηκε με παρουσίαση του πρόσφατου βιβλίου μου, είχε τίτλο: Εικόνες με λόγο & χωρίς λόγια. Αυτό απαντά στην ερώτησή σας, πώς επηρεάζει η μία τέχνη την άλλη και πώς συνδέονται...
Η συγγραφή παραμυθιών είναι μια άλλη συγγραφική σας ενασχόληση. Πιστεύετε πως υπάρχει μέλλον στο βιβλίο και μάλιστα στο παιδικό; Τα σημερινά ή τα αυριανά παιδιά θα καταφεύγουν στο βιβλίο από πολύ μικρή ηλικία ακόμη για να μορφωθούν ή να διασκεδάσουν;
Ποτέ δεν έγραψα ούτε και θα γράψω «βιβλία για παιδιά» - γράφω πάντα για συνομήλικούς μου, δηλαδή για «παιδιά» πάσης ηλικίας... Για χθεσινά, σημερινά και αυριανά παιδιά - εννοώ ανθρώπους με πρασινάδα και χιούμορ, οι οποίοι πάντα θα καταφεύγουν στο βιβλίο, θεωρώντας το είτε πηγή γνώσης είτε τοπίο αναψυχής είτε, απλώς, φετίχ...
Ποια η γνώμη σας για το ρόλο της ποίησης εν μέσω οικονομικών και λοιπών κρίσεων, και δη μέσα σ' έναν ομολογουμένως αντιποιητικό κόσμο;
Η ποίηση -έχω πει και το πιστεύω- είναι το μοναδικό μας άλλοθι! Το μόνο που μας θυμίζει ακόμη το μέρος της φύσης του ανθρώπου που μετέχει του θείου. Δεν μας συμφέρει καθόλου να το χάσουμε!...
ppampoudis@gmail.com
